نشستی با حضور اسماعیل نوری علا، احمد تقوایی و آرام حسامی گرداننده پنل: مهرداد مشایخی

«سکولاریزم و زمامداری بازخواست پذیر»

نشستی با حضور اسماعیل نوری علا، احمد تقوایی و آرام حسامی

گرداننده پنل: مهرداد مشایخی

گزارش از رویا ملکی

 

از آن جا که اصطلاح سکولاریسم در موارد مختلفی استفاده می‌شود، معنی دقیق آن بر اساس نوع کاربرد متفاوت است. فلسفهٔ سکولاریسم بر این پایه بنا شده‌ است که زندگی با در نظر گرفتن ارزش‌ها پسندیده‌ است و دنیا را با استفاده از دلیل و منطق، بدون استفاده از تعاریفی مانند خدا یا خدایان و یا هر نیروی ماورای طبیعی دیگری، بهتر می‌توان توضیح داد.
در حکومت معنی سکولاریسم، دخالت نکردن باورهای مذهبی در امر حکومت و برتری دادن اصول حقوق بشر بر سایر ارزش‌های متصور هر گروه و دسته‌ای است.
در مفاهیم جامعه‌شناسی، سکولاریسم به هر موقعیتی که در آن، جامعه مفاهیم مذهبی را در تصمیم‌گیری‌های خود کم‌تر دخالت دهد و یا این مفاهیم، کم‌تر موجب بروز اختلاف و یا درگیری گردد اطلاق می‌شود.
واژهٔ سکولار در زبان لاتین به معنای «این جهانی»، «دنیوی»، «گیتیانه» و متضاد با «دینی» یا «روحانی» است. امروزه وقتی از سکولاریسم به عنوان یک آموزه (دکترین) سخن می‌گویند، معمولاً مقصود هر فلسفه‌ایست که اخلاق را بدون ارجاع به جزمیات (دُگم‌های) دینی بنا می‌کند و در پی ارتقای علوم و فنون بشری است.
سکولاریسم  در ایران بیش‌تر بار سیاسی دارد و به جای برچسب سیاسی به کار می‌رود اما این روزها  روشن فکران بر آنند تا با نشت ها و رسانه ای کردن این تعریف به تعریفی مشترک از آن برسند  تا الگوی مناسبی را برای ایران ارائه دهند از این رو موسسه همزبان در نشست سکولاریزم و زمامداری بازخواست پذیر به میزبانی  دکتر اسماعیل نوری علا، احمد تقوایی و دکتر آرام حسامی با گردانندگی دکتر مهرداد مشایخی نشست و در یک کپ به باز خوانی تعاریف این واژه پرداخت .

سکولاریزم وهزار و یک سوء تفاهم

دکتر اسماعیل نوری علا»، جامعه شناس، استاد دانشگاه و کنش گر سیاسی با موضوع سکولاریزم و هزار و یک سوء تفاهم رشته کلام را با  تعریف سکولار آغاز کرد و گفت : تجربۀ سی و يک سالۀ حکومت مذهبی در ايران،سبب شده تا انواع تفسیرهای نادرست ، بی دقت و با سوء نیت از کلمه سکولار پدید آید.

وی با اشاره به این که سکولاريسم را، در معنای سياسی‌‌اش، «جدایی حکومت از مذهب» می‌دانم و نه «جدایی دولت از دين» به ریشه یابی لغوی اسکولاریزم پرداخت و افزود :متاسفانه در تعریف(سپریشن آو چرچ اند استیت ) اغتشاش عمده ای وجود دارد و به صورت جدایی دین از سیاست ترجمه شده است . و در نهایت با یک تعریف غلط برای ایرانیان هزار برداشت نادرست و سوء تفاهم را به همراه داشته است .

چرا که نه (چرچ) به معنی دین است و نه (استیت) به معنای دولت .

این استاد داشنگاه ادامه داد : (چرچ )به معنای کليسا و «نيايشگاه» است و از لحاظ ساختاری حکايت از وجود «نهاد اجتماعی سازمان يافته»‌دارد.اما در زبان عربی و فارسی این نهاد اجتماعی سازمان یافته را مذهب می خوانند و نه دین .

این جامعه شناس با اشاره به این که عده ای برانند که سکولاریزم یعنی جدایی دین از دولت ادامه داد:به هیچ وسیله ای نمیتوان دین را از دولت جدا کرد ،چرا که دین جزئی از آدم هاست .

وی با تاکید بر این که در زبان عربی دین و مذهب با هم متفاوت هستند به بررسی تفاوت های دین ، ایمان و مذهب پرداخت و گفت:ایمان به معنای نیت و متعهد بودن به عالم غیب که این را نمی توان با هیچ فیلتری از کسی جدا کرد ، اما دین به معنای نیت در کنار یک پیغمبر و مذهب هم با آمدن این پیغمبر برای پیشنهاد یک راه و روش برای زندگی شروع می شود.

این کنشکر سیاسی با تاکید براین که مذهب یک نهاد اجتماعی است و کار کرد سیاسی دارد تاکید کرد : هیچ کلیسایی حق ندارد در مباحث سیاسی وارد شود .

وی در بخش دیگری از این نشست با اشاره به این که برخی معتقدند  سکولاریزم ها می خواهند  دین را از مردم بگیرند  با ارائه این پرسش که چگونه ممکن است ادامه داد:سکولارها با دین مردم کاری ندارند ،روی صحبت سکولارها با آخوند ها و همه آنهایی است که مذاهب را طراحی میکنند.سکولاریزم حافظ مذاهب است و از ایجاد مزاحمت یک گروه برای گروه دیگر ممانعت می کند .

نوری علا با تاکید بر این که تنها در سکولاریزم است که مذاهب با آزادی عمل می کنند و مزاحم یگدیگر نمی شوند افزود:البته کلمه سکولار می تواند در سطوح مختلف سیاست و حکومت عمل کند .

این استاد جامعه شناسی در قسمت دیگری از سخنانش اظهار داشت:بعضی ها بر این معتقدند که سکولار یعنی بی خدایی ، این تعریف در مباحث حکومت و سیاست نیست و ریشه در تعرف فلسفی سکولار دارد.زمانی که صحبت از سکولار در حکومت اسلام به میان می آید مبحث سیاسی است .

وی مبحث نوع اندیشی را یکی از ممنوعه های حکومت اسلامی عنوان کرد و ادامه داد:به محض این که زمام حکومت به دست فرقه خاص افتاد نوع اندیشی دینی ممنوع شد .

این جامعه شناس با تاکید بر این که در قبال حکومت مذهبی مسلط بر ایران هیچ بدیلی نداریم به جز دولتی مردمی و دور از هر تبعیض ادامه داد : ایران نمی تواند با این حکومت نوع اندیشی دینی داشته باشد تنها یک حکومت سکولار  به بازبینی پایه های فکری خود می پردازد و می تواند مذهب خود را بروز کند و این در حالی است که حکومت استبدادی مانع این بازبینی می شود .

 

درک مشترکی از سکولار وجود ندارد

 

احمد تقوایی فعال سیاسی و مدیر انجمن آینده نیز در نشست سخن خود را با اشاره بر این که تعریف واحدی از سکولارم وجود ندارد آغاز کرد .

وی با تاکید بر این به تعداد کشور ها تعریف های متفاوت از سکولار وود دارد گفت:هیچ کشوری درک واحد و مشترکی از واژه سکولار ندارد.

این فعال سیاسی قبل و بعد از انقلاب ادامه داد:جوامع بشری در توسعه مختلف زمانی که به موضوع مباحث مذهب یا حوزه های مختلف اجتماعی می رسند تعریف های مختلفی را انتخاب می کنند.

وی افزود: تفکر سکولار  به صورت کلی ریشه در عصر روشنگری در اروپا دارد. ارزش‌هایی مانند جدایی دین از سیاست، جدایی کلیسا و حکومت در آمریکا، و لائیسیته در فرانسه بر پایه سکولاریسم بنا شده‌اند.

تقوایی به دسته بندی ساختاری سکولار در دنیا پرداخت و ادامه داد : در این دسته بندی سه تعریف برای سه کشور بزرگ اروپایی و امریکا وجود دارد و یکی برای آسیا .

این فعال سیاسی سکولار آمریکا را سکولار لیبرال نامید و گفت :از منظر جفرسون نقطه حرکت سکولاریسم محدود کردن اختیارات دولت و قانون گذاران است در این مدل  دولت حق دخالت در امور دینی و حق ساختن مذهب را ندارد .

وی با اشاره به مدل سکولار غرب در فرانسه از آن با نام سکولار دموکراتیک یاد کرد و ادامه داد:در این نوع نگرش سکولار دموکراتیک خشن ،دولت حق دخالت در امور مذهبی را دارد ،دولت فرانسه در تبعیض گسترده بر علیه مسلمانان و دیگر مذاهب است و بعضی مذاهب را غیر قانونی اعلام می کند و مانع از حرکت های تند مذاهب می شود .

تقوایی در بخش دیگر سخنانش با بررسی مدل سوم سکولاریزم اظهار داشت:روسیه را می توان به عنوان مدل سوم نام برد که در آن مذهب افیون مردم است و دولت حق دارد آن را از بین ببرد .

وی با اشاره به بحث ایران گفت : متاسفانه با پراکندگی ایرانیان در دنیا و قرار گرفتن روشنفکران زیر چتر های مختلف سکولار در اقصی نقاط دنیا تعریف های متفاوتی در بین این گروه، از سکولار وجود دارد که به فضای زندگی آنها در کشور ها و تعریف آن کشور ها از سکولار  باز می گردد.

این فعال سیاسی بهترین نوع سکولار را برای ایران از دیدگاه خود ،سکولار لیبرال خواند و در پی اثبات درستی آن افزود:احترام به مذاهب و تلفیق با سکولاریزم لیبرال می تواند نقطه آغازینی باشد برای داشتن یک حکومت غیر تبعیضی در ایران .

وی در توضیح این مبحث تاکید کرد:دولت نباید بتواند قانونی تصویب کند تا درمذاهب مردم دخالت کند ، دولت نباید بتواند قانونی تصویب کند که هدف آن محدود کردن دین یا توسعه آن باشد ، دولت نباید بتواند مردم را مجبور به کاری کند که با مذهب و دینشان دخالتی داشته باشد.

وی در پایان گفت: جدایی دخالت دولت از امور دینی یعنی بیرون نگهداشتن دولت از زندگی مردم و این یعنی احترام به حقوق بشر.

سکولاریزم و باز خواست پذیری حکومت

سخنران دیگر دکتر آرام حسامی استاد علوم سیاسی و فلسفه با موضوع سکولاریزم و بازخواست پذیری حکومت ادامه این نشست را در دست گرفت.

وی در ابتدا با طرح چند سوال گفت :پرسش سیاسی این است که قدرت تصمیم گیری در مورد مسائل سیاسی باید به دست چه کسانی باشد؟  این افراد باید چه شاخصه هایی داشته باشند و حقانیت آنها آز کجا تامین می شود ؟

حسامی با اشاره به این که پاسخ این سوال ها در دوره های مختلف دستخوش تغییر می شود ادامه داد:قدرت توجیه کننده دولت است و حقانیت به مشروعیت تبدیل می شود.

این استاد علوم سیاسی  تاکید کرد:در قرن بیست و یکم حقانیت حکومت تنها در دنیای مدرن دموکراسی یعنی از طریق صندوق های رای تامین می شود و حکومت به دست مردم است و حقانیت حکومت از طریق قراردادهای اجتماعی تعریف می شود .

وی ادامه داد:زمامداری و بازخواست پذیر بودن نیز از این صورت مسئله حل می شود ،اگر حکومت از سوی اشخاص انتخاب شود ،بازخواست پذیر می شود.چرا که حقانیت از سوی مردم بدست می آید.

این استاد فلسفه با این تعریف که سیاست امری است انسانی نه الهی ، دنیوی است نه آسمانی به تعریف ساده سکولاریزم پرداخت و افزود :  تنها حکومتی می تواند حقانیتش را از مردم بگیرد که بازخواست پذیر باشد.

وی تاکید کرد :دولت باید بر مبنای قانون محوری و سکولار باشد و مردم باید بر سر این که چه قانونی را می خواهند به اجماع برسند و گفتمان کنند .

نشست سکولاریزم و زمامداری بازخواست پذیر در سه بخش سخنرانی و نقدسخنرانی اعضای نشست توسط سه سخنران و پرسش و پاسخ طراحی شده بود .

در بخش  نقد و تحلیل سخنرانی ها دکتر نوری علا با اشاره به انحلال حکومت اسلامی به عنوان دغدغه ذهنی خود گفت : در ابتدا باید به انحلال بیاندیشیم و بعد بر سر داشتن حکومت پادشاهی یا جمهوری به مذاکره بنشینیم . عبور از خط انحلال ایران درست مثالی است که باید برای تعریف دولت سکولار در ایران داشت .

وی در نقد سخنان دکتر تقوایی افزود:اول باید بر سر داشتن دولت سکولار به توافق برسیم و بعد به نوع آسیایی و اروپایی آن بپردازیم .

این جامعه شناس با رد سخنان دکتر تقوایی ادامه داد : در ایران دولت بر دین تسلط ندارد بلکه این دین است که بر دولت مسلط است و ما نمی توانیم برای دولت سکولاریزم آینده نسخه بپیچیم .

نوری علا ادامه داد:در حال حاضر تنها آلترناتوی که برای حکومت اسلامی وجود دارد ،یک حکومت سکولار است .

همچنین دکتر تقوایی در ادامه در پاسخ به این نقد گفت :کنار گذاشتن مخالفت های مهم نظری برای رسیدن به بزرگترین جنبش های سیاسی  غیر قابل امکان است .

وی با تاکید بر این که هیچ تحولی بدون گفتمان اساسی امکان پذیر نیست افزود: جامعه ای که تکلیف خود را در بستر روشن نکند و اجازه دهد دولت دیگر حتی سکولار بر سر کار آید اشتباه بزرگ تری را مرتکب شده است .

این فعال سیاسی ادامه داد:در ابتدای  تغییر حکومت در ایران شیعیان باید تعهد کتبی دهند که با باورهای متفاوت دینی و فرهنگی مخالفتی ندارند .باید اعلام کنند که حکومتی که بر سر کار می آید بر ادیان دخالتی ندارد .

وی تاکید کرد : ما باید تعهد دهیم  که از جمهوری اسلامی به جمهوری حقوق بشر خواهیم رفت . و اگر می خواهیم یک گفتمان نوین در جامعه سازمان دهی کنیم باید با یک فرهنگ عمیق مرز بندی کنیم .

در ادامه صحبت دکتر آرام حسامی  با تاکید بر این که قرار داد ها ی اجتماعی که می بندیم باعث بوجود آمدن یک حکومت میشود گفت:متاسفانه تعریفی که سکولاریزم شده سوء تفاهم هایی را به همراه دارد ، بعضی از سکولارها ستیزه جویی با مذهب را عنوان  می کنند ، برخی می گویند بی خدایی بی دینی، و گروهی مذهب زدایی می کنند ، اما این بدان معنا نیست که کسی نمی تواند مذهب داشته باشد .

وی افزود:اگر حوزه شخصی را از حوزه اجتماعی جدا کنیم این تعبیر تعاریف حل می شود .

این استاد علوم سیاسی با تاکید بر این که بر خلاف سخنان دکتر تقوایی مبنی بر گرفتن ضمانت از دولت جدید و شیعیان ادامه داد :تعهد نیاز نیست چرا که  قرار نیست حکومت جدید شخص محوری باشد ،و تنها قانون اساسی باید تضمین کننده باشد که آزادی مذاهب و آزادی از مذاهب وجود دارد .

وی با تاکید بر این که دولت در حکومت جدید تنها وظیفه دارد و مستخدم مردم است تاکید کرد :قانون می تواند تنها حافظ منافع مردم باشد و تمام حقوق با مردم است و تعریف من از سیاست سازش است .

ادامه این جلسه با پرسش و پاسخ و کمبود وقت همراه بود .

 

 

Advertisements
این نوشته در هویت ایرانی, حقوق بشر, سکولاریزم و جایگاه عقل و دین ارسال شده. این نوشته را نشانه‌گذاری کنید.

پاسخی بگذارید

Please log in using one of these methods to post your comment:

نشان‌وارهٔ وردپرس.کام

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری WordPress.com خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

تصویر توییتر

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Twitter خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس فیسبوک

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Facebook خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

عکس گوگل+

شما در حال بیان دیدگاه با حساب کاربری Google+ خود هستید. بیرون رفتن / تغییر دادن )

درحال اتصال به %s